Bilecik'in dünya çapında tanınan bej mermer ve traverten rezervlerinin merkezi olan Söğüt Harita Bürosu ve Vezirhan mermer havzaları, onlarca aktif açık ocak işletmesine ve kırma-eleme tesisine ev sahipliği yapmaktadır. Derinliği yüzlerce metreye ulaşan dik basamaklı açık ocaklarda hem Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğü (MAPEG) yasal denetimleri hem de taşeron hakedişleri için düzenli olarak aylık dekapaj, kazı-dolgu ve stok kübaj (hacim) hesaplaması yapılması zorunludur.
Sarp ve tehlikeli mermer aynalarında klasik prizmalı haritacılık yöntemleri hem hayati tehlike yaratmakta hem de günlerce sürmektedir. Bu teknik rehberde; Söğüt ve Vezirhan mermer ocaklarında RTK donanımlı profesyonel İHA (Dron) fotogrametrisi ile 3B Sayısal Yüzey Modeli (DSM), santimetrik ortofoto üretimi, aylık kübaj hesabı ve MAPEG ruhsat sınırı kadastro denetimlerini inceliyoruz.
Mermer Ocaklarında Dron (İHA) ile 3D Haritalama ve Fotogrametri Nasıl Yapılır?
📌 Mühendislik & Saha Notu: Yukarıdaki akış şemasını ve infografiği saha çalışmalarınızda veya arşivinizde kullanmak üzere Pinterest panonuza kaydedebilir veya yüksek çözünürlükte görüntüleyebilirsiniz.
İnsansız Hava Araçları (İHA) ile maden sahası haritalaması, geleneksel ölçümlere kıyasla %90 zaman tasarrufu sağlarken sahada sıfır iş kazası riskiyle milyonlarca koordinat noktasından oluşan 3 boyutlu sayısal ikiz üretir.
1. Yer Kontrol Noktaları (YKN) ve GNSS Ölçümü
Dron uçuşundan önce ocak çevresinde basamak kaymalarından ve patlatma sarsıntılarından etkilenmeyecek sağlam kayalık zeminlere yüksek kontrastlı Yer Kontrol Noktaları (YKN) tesis edilir. TUSAGA-Aktif (CORS-TR) uydu alıcılarıyla bu noktaların ITRF96 koordinatları santimetre hassasiyetinde ölçülerek fotogrametrik nirengi ağı oluşturulur.
2. Otonom Çapraz Uçuş ve Yüksek Çözünürlüklü Hava Fotoğrafları
Maden mühendisi ve harita mühendisinin belirlediği saha sınırlarında, İHA otonom uçuş yazılımı ile çift grid (çapraz açılı) uçuş rotası çizilir. Dik mermer aynalarının detaylı görüntülenebilmesi için kamera açısı 60-70 derece eğik (oblik) tutularak %80 boyuna ve %75 enine bindirmeli fotoğraflar çekilir. Bir uçuşta 40-50 hektarlık maden sahası 15-20 dakika içinde taranır.
3. 3D Nokta Bulutu, DSM ve Ortofoto Üretimi
Elde edilen hava fotoğrafları fotogrametri iş istasyonlarında işlenerek ocağın milyonlarca renkli noktadan oluşan 3D Yoğun Nokta Bulutu (Dense Point Cloud), santimetre çözünürlüklü Sayısal Yüzey Modeli (DSM) ve koordinatlı Ortomozaik Haritası oluşturulur.
Aylık Kazı-Dolgu (Kübaj) ve Stok Hacim Hesaplama Süreci
Maden ocaklarında işletme verimliliğinin ve taşeron hakedişlerinin doğruluğu, ocaktan çıkarılan pasa ve blok mermerin hacminin hatasız bilinmesine bağlıdır.
| Kübaj Hesaplama Yöntemi | Kullanılan Veri ve Teknoloji | Hata Payı / Avantaj |
|---|---|---|
| Dron 3D Diferansiyel Yüzey Karşılaştırması | İki ay arasındaki DTM/DSM yüzeylerinin üst üste bindirilmesi (TIN Modeli) | %1 - %2 Hata Payı: Ocak tabanındaki en ufak çukurluk ve tümsekleri tam yakalar. |
| Klasik En-Kesit (Cross-Section) Yöntemi | 20-50 metre aralıklı en-kesit çizgileri üzerinden ortalama alan hesabı | %8 - %15 Hata Payı: Kesitler arasındaki düzensiz kırıkları atladığı için anlaşmazlık yaratır. |
| Blok ve Pasa Stok Hacmi Ölçümü | Dron ile yığılmış stok konilerinin 3B taranması ve taban poligonu analizi | Stok sahasına tırmanmadan dakikalar içinde metreküp ve tonaj tespiti sağlar. |
MAPEG Denetimleri ve Maden Ruhsat Sahası Sınır Tespiti
3213 Sayılı Maden Kanunu uyarınca maden işletmecileri, her yıl Nisan ayı sonuna kadar yetkili maden ve harita mühendislerince onaylanmış İmalat Haritası ve işletme faaliyet raporunu MAPEG'e sunmakla yükümlüdür.
- Ruhsat Sınırı Tecavüzünün Önlenmesi: Dron ortofotosu üzerine MAPEG maden ruhsat koordinatları (ED50 / ITRF96) çakıştırılır. Kazı aynalarının veya pasa döküm alanlarının ruhsat sahası sınırını aşıp aşmadığı anında tespit edilir. Sınır dışı kazı yapmak, maden ruhsatının iptaline ve milyonlarca liralık idari para cezalarına yol açar.
- Basamak ve Şev Güvenliği Plankotesi: Açık ocak madenlerinde basamak yüksekliği ve şev eğim açılarının Maden İşyerlerinde İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetmeliği kriterlerine uygunluğu 3D model üzerinden denetlenir; heyelan ve ayna göçmesi riskleri önceden raporlanır.
Gerçek Saha Vakası: Vezirhan Mermer Havzasında 65.000 m³ Pasa Hacmi İhtilafının Çözümü
Uyuşmazlık: Vezirhan Beldesi sınırlarında faaliyet gösteren bir bej mermer ocağında, dekapaj hafriyatını yürüten taşeron firma son 3 ayda 145.000 m³ pasa kazısı yaptığını iddia etmiş, ocak yönetimi ise kendi en-kesit hesaplarına göre bu miktarın 80.000 m³ olduğunu belirterek hakediş ödemesini durdurmuştur.
Mühendislik Çözümü: BiHaritacı maden harita ekibimiz RTK donanımlı İHA ile ocağın 3 boyutlu güncel DSM modelini çıkarmış ve 3 ay önceki arşiv uçuş modeliyle diferansiyel hacim farkını hesaplamıştır. Yapılan milimetrik hesaplamada gerçek kazı hacminin net 102.400 m³ olduğu bilimsel olarak kanıtlanmış, iki taraf da mahkemelik olmadan resmi harita mühendisliği kübaj raporumuzla el sıkışmıştır.
Maden Ocaklarında Dron Teknolojisinin 4 Hayati Üstünlüğü
- Sıfır İş Kazası Riski: Harita personelinin ayna diplerine, dik basamak kenarlarına veya hareket halindeki dev kaya kamyonlarının arasına girmesine gerek kalmaz; tüm ölçüm güvenli bir tepe noktasından yönetilir.
- Hızlı Hakediş Çıkarılması: 3-4 gün süren klasik ocak ölçümü, dron ile 1 günde uçulup veri ofiste aynı gün hakediş raporuna dönüştürülür.
- Yüksek Hassasiyet ve Şeffaflık: 3D nokta bulutu sayesinde hem maden sahibi hem taşeron hem de resmi kurumlar arazinin her noktasını bilgisayar ekranında 3 boyutlu çevirerek denetleyebilir.
- Geriye Dönük Arşivleme: Her ay yapılan uçuşlar dijital arşivde saklanır; yıllar sonra dahi hangi ay nerenin kazıldığı zamansal olarak kanıtlanabilir.
Bilecik Harita Mühendislik — Yusuf Kaya
İstiklal Mah. Cumhuriyet Cad. No:6 D:202 Merkez Harita Bürosu / Bilecik
Söğüt ve Vezirhan havzasındaki mermer ocakları için RTK dron ile aylık kübaj hesabı, MAPEG imalat haritaları ve ruhsat sınırı kadastro denetimleri için doğrudan yetkili mühendisimiz Yusuf Kaya ile görüşün.
BiHaritacı Teknik Yayın Kurulu
HKMO & TKGM Mevzuat İncelemeBu teknik rehber ve kılavuz; TMMOB Harita ve Kadastro Mühendisleri Odası (HKMO) mesleki mevzuatları, 3194 sayılı İmar Kanunu, 5403 sayılı Toprak Koruma Kanunu ve TKGM yönergeleri doğrultusunda BiHaritacı Mühendislik ve Araştırma Kurulu tarafından titizlikle incelenip güncellenmektedir.
BiHaritacı Bilecik Yetkili Büroları
Bilecik genelinde arsa aplikasyonu, cins değişikliği, ifraz-tevhit ve imar projeleriniz için ilçenize atanmış lisanslı LİHKAB ve yetkili harita mühendisine direkt bağlanın:
